Czy miłość do samego siebie to narcyzm?

Wydaje się, że z powodu mylnego używania terminu „narcyzm” często mylimy go z pewnością siebie, byciem blisko siebie czy po prostu miłością własną, które są bardzo ważne dla naszego dobrostanu i szczęścia. Dlatego na początek warto, abyśmy przypomnieli definicję i kryteria osobowości narcystycznej. Definiuje się ją jako pewien utrwalony wzorzec poczucia własnej wielkości, który jest widoczny w zachowaniu albo w fantazjach oraz potrzebę podziwu ze strony […]

Wydaje się, że z powodu mylnego używania terminu „narcyzm” często mylimy go z pewnością siebie, byciem blisko siebie czy po prostu miłością własną, które są bardzo ważne dla naszego dobrostanu i szczęścia. Dlatego na początek warto, abyśmy przypomnieli definicję i kryteria osobowości narcystycznej.

Definiuje się ją jako pewien utrwalony wzorzec poczucia własnej wielkości, który jest widoczny w zachowaniu albo w fantazjach oraz potrzebę podziwu ze strony innych i brak empatii. Zasadność zdiagnozowania osobowości narcystycznej pojawia się w przypadku stwierdzenia co najmniej pięciu z poniższych kryteriów:

– Jednostka ma wyolbrzymione poczucie własnej wartości (wyolbrzymia swoje osiągnięcia i talenty, oczekuje uznania własnej wyższości, niewspółmiernie do rzeczywistych dokonań).
– Pochłaniają ją fantazje o nieograniczonym własnym powodzeniu, mocy, wybitnych zdolnościach, urodzie czy miłości idealnej.
– Przekonana jest o własnej wyjątkowości i unikatowości, którą mogą zrozumieć lub z którą mogą obcować tylko inni wyjątkowi bądź zajmujący wysoką pozycję ludzie lub instytucje.
– Wymaga przesadnego podziwu.
Ma poczucie posiadania specjalnych uprawnień, tzn. bezpodstawnie oczekuje szczególnie przychylnego traktowania lub automatycznego podporządkowania się innych jej oczekiwaniom.
– Nastawiona jest eksploratorsko wobec innych ludzi, tzn. wykorzystuje ich do osiągnięcia własnych celów.
– Brak jej empatii, niechętnie rozpoznanie cudzie uczucia i potrzeby oraz nie jest skłonna z nimi się identyfikować.
– Często zazdrości innym lub uważa, że inni jej zazdroszczą.
– Swą postawą i zachowaniem okazuje arogancję i wyniosłość.

Zgodnie ze współczesnym rozumieniem osoby narcystyczne to takie, które „mają relację właściwie tylko z samym sobą” – co jest znamiennym stwierdzeniem. Nie mają świadomości i nie przejmują się tym, jak inni na nie reagują, bywają agresywne i aroganckie. Jednocześnie mają usilną potrzebę znajdowania się centrum wydarzeń i zainteresowania. Z drugiej strony fachowcy mówią, że osoby narcystyczne mogą być tymi, które nie są w ten sposób postrzegane na zewnątrz. Uznawane są za uczynne, pomocne, zawsze dostępne, kierujące uwagę na innych. Takie osoby są mocno przeczulone na krytykę i na reakcje innych, łatwo je zranić lub obrazić. Często czują się wręcz terroryzowane czy zdominowane, choć w pewnym sensie celowo nieustannie „przylegają” i zależą od kogoś. To takie osoby, które „żyją z innymi, którzy nie wyobrażają sobie życia bez nich”.

Jednocześnie mamy tak zwaną miłość własną, o której mówi się dziś coraz częściej w kontekście rozwoju osobistego i coraz bardziej popularnej uważności (mindfulness). Czy to pewnego rodzaju forma narcyzmu? Czasami stereotypy biorą górę i wydaje nam się, że tak. W rzeczywistości jednak badania i opinie psychologów i psychoterapeutów potwierdzają stanowisko, że istnieją zasadnicze różnice pomiędzy (zdrową) miłością własną i narcyzmem. Naukowcy wskazują kilka pytań, które mogą pomóc usystematyzować pojęcia i zrozumieć te różnice. Oto one.

1. Czy postrzegamy samych siebie jako lepszych od innych?

Zdrowa miłość własna i stabilne poczucie własnej wartości zakładają, że mamy pewne pozytywne cechy, które nas charakteryzują, a także…że inni posiadają takie cechy. Nie mamy potrzeby porównywania siebie z innymi i szukania „przewagi”. Wynika to z pewnego poczucia bezpieczeństwa i świadomości samych siebie.

2. Jak się prezentujemy? Jak sobie radzimy?

To ciekawe rozróżnienie. Osoba narcystyczna przejmuje się tym, jak jest postrzegana. Czy ocenia się ją jako dobrego pracownika, dobrego partnera, dobrego przyjaciela? Osoba, która jest blisko siebie myśli o tym, w jaki sposób realizuje swoje zadania i pełni role. Nie koncentruje się na autoprezentacji.

3. Czy potrzebujemy nieustannego potwierdzania?

Osoby narcystyczne szukają aprobaty. Zachowują się i prezentują w określony sposób także po to, aby to inni potwierdzali to ich wartość. Warto podkreślić, że takie osoby „mierzą” swoją wartość tym, jak wyglądają, jakie auto posiadają, jak zasobny portfel mają. Osoba pewna siebie, mająca adekwatne, stabilne poczucie własnej wartości i taka, która siebie docenia w realistyczny sposób nie musi szukać takiej zewnętrznej aprobaty i tego nie robi.

4. Czy postrzegamy emocje i postawy w czarno-białych barwach?

Badania wskazują, że osoba narcystyczna bardzo rzadko dostrzega szarości. Dla niej prawie wszystko jest czarno-białe. Nie dostrzegają całego wachlarza emocji pomiędzy skrajnościami. Osoba kochająca siebie potrafi odczuwać i okazywać emocje złożone, pośrednie. Akceptuje i wyraża wrażliwość, niepewność itp. Jest empatyczna i cechuje ją często inteligencja emocjonalna.

 

Źródła:

Brown, Brené (2012). Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead. Avery.

Brummelman, E. et al. (2016). Separating Narcissism from Self-Esteem. Current Directions in Psychological Science, 25, 8-13.

Krizan, Z. & Bushman, B.J. (2011). Better than my loved ones: Social compassion tendencies among narcissists. Personality and Individual Differences, 50, 212-216.

Neff, Kristin (2011). Self-Compassion. Harper-Collins

http://psychiatria.mp.pl/zaburzenia_osobowosci/74485,osobowosc-narcystyczna

 


Komentarze